HINDI NATIN ALAM kung sa wikang French kinuha ni Rizal ang circumflaje na tinawag ni Lope K. Santos na “pakupyâ”—ang tuldik na mukhang salakot (^) na ipinagamit na simbolo para sa diing maragsa para sa mga salitâng nagtatapos sa patinig. Circonflexe ito sa French at karaniwang ginagamit sa ibabaw ng patinig upang isimbolo ang nawala at sinusundang tunog na S. Halimbawa ang maîtresse.

Nabanggit ko ito dahil sa isang gulo ngayon sa France bunga ng nais pairaling reporma sa ispeling ng wikang French. Isa sa reporma at higit na pinoprotestahan ay ang pagtatanggal ng circonflexe. Wala daw silbi, at mainam alisin para maging mas simple ang wika, sabi ng Akademyang Frances. Kayâ ang halimbawa ko sa itaas ay magiging maitresse. Ang totoo, 20 taón na ang nakalilipas nang ipanukala ito ng Akademya. Makikita na matagal naghintay ang gobyerno bago pinairal ang panukala ng Akademya—na kinikilálang taliba para sa pagpapanatiling dalisay ng wikang French. Sa kabilâ ng paghihintay ng tamang panahon at sa kabilâ ng pangyayaring nagmula ang panukala sa iginagálang na lupong pangwika, sinalubong pa rin ng malaking protesta ang reporma.

Sabi ng mga nagpoprotesta, ginagamit lang dahilan ang simplipikasyon para sa medyokridad. Ang paghihirap daw sa ispeling ay nararapat at isang senyas ng mabuting edukasyon. May nagsasabi pa na ang kahinaan sa lumang ispeling ay sintomas ng paghinà mismo ng France. Na ang pangangailangang gawing simple ang wika ay pruweba lang na nawawalan na ng lakas at lusog ang buong bansa.

Maaaring mabisàng pangkonsiyensiya sa gobyerno ang hulí kong binanggit na banat. Ngunit ang kaso ng circonflexe ay malinaw na patunay sa malimit na irrasyonal na tunggalian sa bawat pagbabagong pangwika. Maraming hindi basta tumatanggap ng katwiran. Kahit nagmula ang pagbabago sa isang institusyong gaya ng Akademyang Frances na itinatag noon pang 1635. May mga mamamayang tagagamit ng wika sa France hindi basta matatanggap na wala talagang silbi ang tulad ng circonflexe. At bakit? Dahil nakamihasnan na niláng gamitin ang circonflexe. Nakamihasnan na niláng magdagdag ng sikap para masunod ang lumang tuntunin sa pagbaybay. Mahirap awayin ang nakamihasnan.

Bilang pag-uulit, nais kong ipagpauna na ang lahat ng mababása ninyo dito ay sarili kong opinyon at hindi sa KWF, maliban kung isaad ko. Nakabukás din ako sa anumang nais itanong bukod sa nais ipanukala ng mambabasá. Nais kong makipag-usap sa mga alagad ng wika.