NOON DAW PANAHON ng kampanya ay nagpahayag si kandidatong Digong Duterte na “iwawasto” niya ang trato kay Lapu-Lapu bílang bayani ng bayan. Ngayong Pangulong Digong Duterte na siyá, marami akong naririnig na ugong na dapat niyang ituwid ang “historikal na kawalang-katarungan” na sinapit ni Lapu-Lapu sa itinuturong kasaysayan ng Filipinas.
Paano kayâ? Ideklara ng Malacañang si Lapu-Lapu na isang pambansang bayaning kahanay nina Rizal at Bonifacio? Kapag nagkagayon, dapat ding itaas ang ranggo nina Tamblot, Dagohoy, Soliman, Diego Silang, at napakarami pang ibáng lumaban sa kolonyalismong Español. Bakit si Lapu-Lapu lang ang puyo ng interes ni Pangulong Digong Duterte? Dahil “Bisaya” si Lapu-Lapu? Pero marami pang ibáng Bisayang bayani ang ating bayan, bakit si Lapu-Lapu lang ang dapat muling pag-aralan?
Ang totoo, makabubuti na marami táyong itampok na mga bayani sa ating kasaysayan. Kailangan natin halimbawa ang ibá-ibáng imahen ng kabayanihan, lalo na mula sa hanay ng kababaihan. Bakâ kailangan din natin ang magagandang modelo ng alagad ng sining, ng mga siyentista, ng mga lingkod ng bayan. Para hindi puro mandirigma, heneral, martir, at politiko ang ating templo ng kabayanihan.
Sa kaso ni Lapu-Lapu, palagay ko’y unang dapat asikasuhin ng saliksik ay ang tumpak niyang pangalan at ang paraan ng pagbaybay dito. “Lapu-Lapu” ba siyá talaga. Bakit may gitling? Hindi ba’t higit na nararapat ang walang gitling na “Lapulapu.” Kapangalan ba siyá ng ating mamahaling isda?
O kayâ, bakâ mas wasto ang haka na “Lapu” lámang ang pangalan ng magiting na unang tagapagtanggol ng kalayaan? Katulad ng haka ng ibang historyador sa pangalan ng sagisag ng unang pakikipagkaibigang pandaigdig—si Sikatuna. Sabi nilá, “Tuna” lang ang kaniyang pangalan, dahil ang Sikatuna ay nagkamalîng pagtatalâ sa “Si Ka Tuna.” Marami diumanong nahahawig na pagtatalâ sa pangalang katutubo na naisasáma ang pantukoy (kayâ “Si Dapa” ang dapat na pagsulat sa “Sidapa”) o ang katawagan ng paggalang (kayâ “Ka Tigbak” ang dapat na pagsulat sa “Katigbak”).
Ngunit ano ba ang “lapu” sa Bisaya? Kung wala, bakâ mas mainam ang likhang pangalan sa isang bayani ng komiks, si “Kulafu,” at patuloy na ikinasisiya bílang tatak ng siyoktong sa Mindanao. Kayâ lang, ang problema’y walang tunog F sa Bisaya.
Bilang pag-uulit, nais kong ipagpauna na ang lahat ng mababása ninyo dito ay sarili kong opinyon at hindi sa KWF, maliban kung isaad ko. Nakabukás din ako sa anumang nais itanong bukod sa nais ipanukala ng mambabasá. Nais kong makipag-usap sa mga alagad ng wika.