GUMUGULONG BA ANG DALIG?

 

NAPULOT KO ITO sa isang tagapagsalita sa Kur-it ken Kurditan sa Lungsod Vigan nitóng 25-27 Abril 2014. Mayaman palá ang Ilokano sa singkahulugan ng “gulóng.” Sa Bikolano, “gúlong” din ito at naging malumay lang ang mabilis na bigkas. Pero iba ang Ilokano.

 

Sabi ng ekspertong napakinggan ko, ang “gulóng” ay dalíg sa Kahilagaang Ilocos. Dapat ito na ang magharing rehistro. Pero hindi. Pagbabâ mo patimog, ito ay pílid sa Ilocos Sur at La Union. Pagtawid mo naman sa Rehiyon 2, ito ay pílig sa Cagayan. Nahawa sa Kagayanon ang mga Itawes kayâ pílig din ang tawag nilá sa “gulóng.”

 

Baryasyong diyalektal lang ba ang pangyayaring ito?

 

Maaari. Halos magkahawig ang anyo ng pílid at pílig bukod sa pareho ang bigkas na malumay. May nalalapit ding hawig ang anyo ng dalíg bagaman mabilis ang bigkas. Ang test ay kung naiintindihan ng buong Kailokuhan ang tatlo. Halimbawa, sabi ng Komisyoner Ping Delima na taga-La Union, ginagamit nilá at naiintindihan ang dalíg. Ngunit mas gamitin sa La Union ang pílid. Kailangan ko pang tanungin ang isang taga-Tuguegarao o taga-Ilagan kung naiintindihan din nilá ang dalíg.

 

Kaugnay nitó’t naalala ko ang kalamansî na karaniwang tawag ng mga Tagalog sa maliit na sitrus at ginagawang sawsawan kung hindi man inuming gamot ang katas. Pero sa lalawigan ng Quezon, ang tawag dito ay kidyâ. Hindi ko pa nasasaliksik ang pinagmulan nitó. Ngunit ang malinaw, taga-Quezon lang o nakapanirahan sa Quezon ang makaiintindi kapag narinig ang kidyâ. Wala ito sa singkahulugan ng kalamansî ng taga-Lungsod Quezon.

 

Tungkol sa kalamansî, lumilitaw na kalamundin(g) ang higit na matanda nitóng pangalan. Ito ay kalamundîng din sa Kapampangan at Pangasinan. Ngunit sino pa sa Metro Manila ang naghahanap ng kalamundín(g)? At kailan pumalit ang kalamansî sa kalamundín(g) sa dila ng mga Tagalog? Bahagi ito ng mga hiwaga ng ating wika na dapat pa nating tuklasin. At higit itong kapaki-pakinabang kaysa maglirip kung dapat itong isaling lime, lemon, o orange.

 

Bílang pag-uulit, nais kong ipagpauna na ang lahat ng mababása ninyo dito ay sarili kong opinyon at hindi sa KWF, maliban kung isaad ko. Nakabukás din ako sa anumang nais itanong bukod sa nais ipanukala ng mambabása. Nais kong makipag-usap sa mga alagad ng wika.