ni Virgilio S. Almario

RIZAL: KAAWAY NG WIKANG FILIPINO?

 

TULAD NG KINATATAKUTAN ko, may artikulong nalathala sa isang peryodiko noong 19 Hunyo na isang makawikang Filipino si Rizal dahil sa kaniyang tulang “Sa Aking mga Kabata.” Mahirap talagang sawatain ang isang lumaganap na kamangmangan. Subalit higit akong nagitla sa isang narinig kong pahayag na halimbawa si Rizal ng mga edukado na mas mahal ang banyagang wika. Ang patunay? Lahat ng makabuluhang akda niya ay nakasulat sa Espanyol. Kung buháy daw ngayon si Rizal, sumusulat ito sa Ingles.

 

May dalawang sektor na puwedeng panggalingan ng ganitong makamandag na pag-iisip. Una ang mga ayaw kay Rizal at nais ipinta ang limitasyon ng kaniyang pagiging makabayan. Ikalawa, at mas segurado akong magkakalat nitó, ang mga edukado natin ngayon na pikitmatang ipinagmamalaki ang kanilang kahusayan sa Ingles.

 

Sumulat nga si Rizal sa Espanyol at hindi niya sinulat ang tulang “Sa Aking mga Kabata.” Ngunit ipinahayag din niya sa Fili, sa pamamagitan ni Simoun, ang pagmamahal sa sariling wika bílang isang makabuluhang hakbang para sa kalayaan ng pag-iisip. Sinikap din niyang ipasalin ang mga nobela niya sa Tagalog at nagplano ng isang pangatlong nobela sa Tagalog. Ang higit na maganda, ang matinding malasakit niyang makatulong sa pagpapahusay ng pagsulat sa Tagalog sa pamamagitan ng kaniyang Estudios sobre la lengua tagala na pinilit niyang tapusin habang nakadestiyero sa Dapitan.

 

Dapat tingnan si Rizal na tulad ng ating mga edukado ngayon ay biktima ng isang kolonyal na edukasyon. Hindi niya maiiwasang gamitin ang Espanyol dahil iyon ang itinuro sa kaniya sa paaralan. Bílang Propagandista, kailangan din niyang sumulat sa Espanyol dahil mga Espanyol ang target niyang mambabasá. Nagtagumpay naman siyang ipahayag ang kaniyang makabayan at kontra-kolonyal na mga kaisipan kahit gumagamit ng Espanyol. At ginawa niya ito nang hindi nagpaparangalang mas mahal niya ang banyagang wika kaysa sariling wika.

 

May pahayag ba si Rizal laban sa sariling wika? Sa wakas, iyon ang kaibhan niya sa mga edukado ngayon na ayaw tanggapin ang bisàng mapagpalaya ng wikang Filipino. Sa mga edukado ngayon na kahit baluktot ang Ingles ay nagmamalaki na Ingles ang dapat maging wikang pambansa at wika ng edukasyon. Silá ang mga tunay na kaaway ng wikang Filipino bukod sa silá ang tunay na kaaway ni Rizal.

 

Bilang pag-uulit, nais kong ipagpauna na ang lahat ng mababása ninyo dito ay sarili kong opinyon at hindi sa KWF, maliban kung isaad ko. Nakabukás din ako sa anumang nais itanong bukod sa nais ipanukala ng mambabása. Nais kong makipag-usap sa mga alagad ng wika.