ANG HUSAY NG islogan ngayong nakikita ko sa telebisyon ukol sa nalalapit na pambansang eleksiyon. Hinati ang Tinagalog na pangalan ng Filipinas sa tigalawang pantig, inilagay sa dalawang hanay, at mistulang salin ng “Select Philippines.” PILI/PINAS. Ang hinayang ko ay hindi naisip lagyan ng wastong tuldik ang unang dalawang pantig. Bakit? Dahil ang salitâng “pili” ay may iba’t ibang bigkas at may katumbas na iba-iba ring kahulugan. Ang nais ng lumikha ng islogan ay “pilì”—malumì ang bigkas at may tuldik na paiwà sa panghulíng patinig. Ngunit maaari itong basáhing “píli”—malumay ang bigkas, may tuldik na pahilis sa patinig ng unang pantig, at tumutukoy sa isang punongkahoy at sa bunga nitó na popular sa Kabikulan. Ang higit na masamâ, maaari itong bigkasing “pilí”—mabilis ang bigkas, may tuldik na pahilis sa pangwakas na patinig, at nangangahulugang sapilitang pinihit—na hindi maganda para sa demokratikong mensahe ng islogan.

Ang kampanya ngayon ng Komisyon sa Wikang Filipino (KWF) para sa paglalagay ng wastong ay makabuluhan sa naturang sitwasyon. Hindi naman pinipilit ang lahat na gumamit ng tuldik sa lahat ng salitâ. Ngunit iminumungkahi ang paggamit ng tuldik upang makatulong sa wastong pagbása at bigkas, lalo na ng mga salitâng magkahawig ng baybay ngunit magkaiba ng kahulugan.

Isa pang halimbawa. Paano ba dapat basáhin ang islogang “Ipasa ang Pag-asa”? “Ipása” o “ipasá.” Kapuwa maaaring gamitin ang dalawang naturang bigkas para sa naturang islogan. At kayâ, maaaring magkamalî ng pagbása ang isang hindi sanay sa Tagalog. Anupa’t higit sanang tiyak kung nilagyan ng tuldik pahilis sa ikalawang patinig (“Ipása”) upang maipahayag ang pangarap na maisangkot ang lahat sa pagkakaroon ng pag-asa.

Sa kabilâng dako, napansin ko namang nakaganda ang walang tuldik sa istiker ng Bataan na “Galing! Bataan” sa kaniláng mga produkto. Puwede itong malumay na “gáling” upang ipahayag na nagmula ang produkto sa Bataan. Puwede ring mabilis na “galíng” upang ipagmalaki na produkto ito ng husay ng mga taga-Bataan. Ngunit natitiyak kong hindi nilá sinasadya ang naturang paglalaro sa bigkas.

Magtuldik na at maging tiyak sa ibig sabihin.