1

MGA MISYON PARA SA KOMISYON SA WIKANG FILIPINO

MGA MISYON PARA SA KOMISYON SA WIKANG FILIPINO

(Isang Ulat para sa Kongreso ng Pagplanong Wika, 5 Agosto 2015)

ni Virgilio S. Almario

NAPAKAHALAGA NG PAGPAPLANONG WIKA ngunit waring nawala ito sa isip ng nagdaang mga tagapamahala ng Surian ng Wikang Pambansa at hanggang Komisyon sa Wikang Filipino (KWF). Mahirap tuloy mabalikan ngayon kung ano ba ang direksiyong ninais abutin para sa Wikang Pambansa sa loob ng nakaraang mahigit 65 taon. Nang mabuo ang kasalukuyang Kalupunan ng mga Komisyoner ng KWF nitóng Marso 2013, naging unang hakbang namin ang pagtawag ng isang seminar upang konsultahin at ganyakin ang ilang pinilìng alagad ng wika sa pagbuo ng isang Medyo Matagalang Plano (Medium Term Plan) para sa wikang Filipino. Sagot ang plano sa mga lumitaw na analisis hinggil sa naging mabagal na pagsusúlong sa Filipino at sa mga posibleng gawin ng KWF upang mabisàng matupad ang atas ng 1987 Konstitusyon at ng Batas Republika Blg. 7104.

 

Sa patnubay ng bisyon na—Wikang Filipino: Wika ng Dangal at Kaunlaran—inihanda ng Kalupunan ang buong komisyon para sa tatlong taóng masugid na pagkilos upang pasiglahin ang pagtataguyod sa Wikang Pambansa at ibang wikang katutubo at makapagdulot ng pambansang patnubay sa wastong paggamit, pagtuturo, at pagpapahalaga sa Filipino.

 

Sa ilalim ng programang Súlong: Dangal ng Filipino, unang naganap ang reorganisasyon ng KWF. Binago ang komposisyon at tungkulin ng mga sangay upang umangkop sa mga bagong adhika sa Medyo Matagalang Plano. Nagkaroon ng bagong Sangay ng Edukasyon at Networking (SEN) at Sangay ng mga Literatura at Araling Kultural (SLAK) samantalang binigyan ng mga tiyak na gawain at proyekto ang Sangay ng Salita at Gramatika (SSG) at Sangay ng Salin (SS). Sinundan ito ng mga regular na pag-aaral at palihan upang mapataas ang antas ng kaalaman at kasanayan ng mga kawani. Nirebisa din ang organisasyon at programa ng mga sangay ng KWF sa mga rehiyon at lalawigan sa ilalim ng bagong pangalang Sentro ng Wika at Kultura (SWK). Bago matapos ang 2013, naaprobahan din ang bagong logo ng KWF upang maging sagisag ng nagbagong misyon ng komisyon para sa sarili at para sa Filipino.

 

Mula naman sa isang serye ng mga forum at konsultasyon ay nabuo ang Ortograpiyang Pambansa, na hindi nagluwat ay nadugtungan ng Manwal sa Masinop na Pagsulat. Natapos din ang pagrebisa sa Patnubay sa Korespondensiya Opisyal na siyang pangunahing instrumento para sa pagpapatupad ng Executive Order 335 ni Pangulong Corazon C. Aquino. Samantala, sinimulan ang publikasyon ng jornal na Pandiwa at lathalaang Aklat ng Bayan, na may kaukulang tulong mula sa National Commission for Culture and the Arts (NCCA), upang pasiglahin ang saliksik, pagsasalin, at paglalathala ng mga aklat na makapagpapalaganap ng bagong kaalaman at magtatanghal sa kapasidad ng Filipino bilang wikang modernisado at intelektuwalisado.

 

Pambansang Kaisahan

 

Ang mga aklat at manwal ang naging kasangkapan sa kampanyang Filipino: Wika ng Pagkakaisa para sa taóng 2014. Adhika ng KWF na maging sagisag ang wikang Filipino ng diwang maugnayin (inclusive) hinggil sa pangangalaga ng mga wika at kulturang katutubo samantalang pinauunlad ang Wikang Pambansa bílang modelo ng pagpapaunlad at pagkakaisa. Sa loob ng kampanyang ito isinagawa ang malawakang seminar hinggil sa Ortograpiyang Pambansa at Manwal sa Masinop na Pagsulat para sa mga guro at hinggil sa Patnubay sa Korespondensiya Opisyal para sa mga pinunò at empleado ng mga ahensiya ng pamahalaan. Naging pangunahing layunin sa mga seminar at workshop ang estandardisasyon o pagkakaisa sa anyo ng Filipino sa pagsulat. Ang layuning ito ay naging armonisasyon nang tumulong ang KWF sa pagsasaayos ng mga ortograpiya ng 19 sariling wika (mother tongues) sa programang MTB-MLE ng DepEd.

 

Inilunsad din ng KWF ang proyektong Atlas Filipinas na may dalawang sanga. Ang unang sanga ay nauukol sa pagbuo ng isang bagong mapa ng bansa na nagtataglay ng kaukulang pagbabago sa ispeling ng mga pook na katutubo ang pangalan alinsunod sa palabaybayang Filipino. Ikalawang sanga ang pagmamapa sa mga wika ng Filipinas, na isang saliksik hinggil sa tunay na bilang ng mga katutubong wika at sa sitwasyon ng mga komunidad na nagsasalita ng mga ito. Mahigpit na katulong ng KWF sa proyektong ito ang DILG at ang NCIP.

 

Kaugnay ng pangangalaga sa mga wikang katutubo ang idinaos na malaking Summit sa Wika ng Kapayapaan na dinaluhan ng mga lider ng umaabot sa 100 wikang lumad at pinagmulan ng kasalukuyang saliksik hinggil sa mga nanganganib na wika, simula sa wikang Agta. Itinataguyod din ng KWF ang mga taunang proyektong Ambagan at Sawikaan, bukod sa nagbibigay ng pondo para sa pagsasalin at paglilimbag ng mga bokabularyong sinulat sa panahon ng Español upang maging saligan sa mga manigong pagsusúlong ng mga wika ng Filipinas.

 

Itinuturing na makabuluhang aspekto ng wika ang paggamit nitó sa panitikan. Sa ngayon, binabalikat ng KWF ang pangangalaga sa mga wika at panitikang katutubo sa pamamagitan ng sumusunod: (1) kumperensiya ukol sa mga wika at panitikang rehiyonal, (2) antolohiya ng mga akdang pampanitikan sa katutubong wika na may katapat na salin sa Filipino, at (3) Timpalak Uswag Darepdep, isang kontest sa pagsulat ng tula at kuwento para sa mga kabataan at gamit ang kanilang katutubong wika. Sa kabilâng bandá, may kilos din ang KWF upang palusugin pa ang imahen ng pambansang panitikan. Isa rito ang Timpalak Salin (Na) na kontest sa pagsasalin at paglilimbag ng mga makasaysayang akda at dokumento.

 

 

Pambansang Kaunlaran

 

Nagpapatuloy ang kampanyang binuksan noong 2013 at 2014. Ngunit itinuon ng KWF ang kampanya sa Filipino: Wika ng Kaunlaran nitóng 2015. Kaugnay ng bagong diin, binago ang islogang Súlong: Dangal ng Filipino tungo sa Uswag: Dangal ng Filipino. Nangangahulugan ito ng pagpangitain sa isang pinalawak na saklaw ng paggamit sa wikang Filipino at ang pananalig na ang pag-unlad ng wikang Filipino ay kaagapay kung hindi man salamin ng pag-unlad ng Filipinas sa ekonomiya at ibang larangan. Binigyan ng bagong tuon ngayon ang saliksik pangkultura at pagsasalin, lalo na kaugnay ng higit na matalik na pakikiisa sa K–12 at sa implementasyon ng CHED Memo Blg. 20, s. 2013 hinggil sa paglikha ng walong bagong core courses sa kolehiyo.

 

Dalawang proyekto kaugnay ng saliksik pangkultura ang nasimulan nitóng 2015. Una, ang Gawad Julian Cruz Balmaseda na nagpaparangal sa pinakamahusay na tesis at disertasyon ng nakaraang taón at may tuon sa mga pag-aaral na nása ibang disiplina. Ikalawa, ang Lekturang Norberto Romualdez na may layuning makaipon ng mga bagong pagtingin at saliksik sa iba-ibang larang sa pamamagitan ng mga lektura ng mga pangunahing intelektuwal.

 

Kaugnay nitó ang bagong tuon ng pagsasalin. Idinagdag sa pagsasaling pampanitikan ang pagsasalin ng mga bantog na akdang banyaga, lalo na upang magamit sa pagtuturo ng panitikang pandaigdig. Nangampanya din sa mga embahada hinggil sa isang Programa ng Palitang Salin sa layuning maipakilála ang panitikan ng Filipinas sa ibang bansa samantalang ipinakikilála sa mga mambabasáng Filipino ang mga huwarang akdang banyaga. Pinatindi naman ang gawain ng Sangay ng Salin tungo sa pagsasaling teknikal. Bukod sa mga batas at regulasyong kailangang isa-Filipino, naghahanda ang sangay ng isang serye ng palihan para sa pagsasaling teknikal at tungo sa propesyonalisasyon ng hanay ng mga tagasalin.

 

Katulong ang WIKA, Inc., nagsagawa ang KWF ng isang konsultasyon hinggil sa kurikulum sa Filipino ng K–12. Ang resulta ng pagsusuri at mga rekomendasyon ay ipinadalá sa DepEd para sa kaukulang pagsasaalang-alang. Sinundan pa ito ng seminar-workshop hinggil sa reoryentasyong pampanitikan na isinagawa sa Luzon, Visayas, at Mindanao upang makabuo ng isang listahan ng mga akdang mairerekomendang gamitin para sa mga teksbuk sa panitikan ng mga paaralang elementarya at sekundarya. Isang workshop na rin ang naidaos sa Bacolod para sa mga guro at artist ng rehiyon upang matulungan siláng sumulat at gumuhit ng mga kuwentong pambatà.

 

Kaugnay ng pagtuturo sa batayang edukasyon, inaasahang matapos ang isang bagong Gramatikang Pambansa bago matapos ang 2015. Ipapanukala ng naturang aklat ang bagong pagtingin sa wikang Filipino bilang bahagi ng mga wikang katutubo. Ilulunsad din ang proyektong Pagtuturo ng Filipino bilang Ikalawang Wika upang higit na maging epektibo ang pagtuturo ng Filipino sa mga pook na di-Tagalog.

 

Pinakamabigat na misyon ngayon ang Pambansang Programa sa Intelektuwalisasyon ng Filipino (PPIF) na ipinanukala ng KWF para sa pakikipagtulungan ng CHED. Nagsimula ito sa inisyatiba ng KWF kasáma ang NCCA, na tumulong sa retooling ng mga guro sa Filipino na apektado ng CHED Memo Blg. 20, s. 2013.Sa naturang inisyatiba, pumili ng apat sa panukalang bagong core courses ang KWF, ipinagpagawa ng silabus at sangguniang aklat bawat isa, at upang mabigyan ng bagong kaalaman at kasanayan ang mga guro sa Filipino. Sa isang pulong sa pamunuan ng CHED, nagpahayag ng suporta ang CHED para sa isang organisadong pagpapasigla ng paggamit ng Filipino sa mga disiplina at kurso sa antas tersiyarya. Nagresulta ito sa panukalang PPIF na binubuo ng mga kurso, palihan, at seminar upang maituro ang paggamit ng Filipino lalo na sa pagtuturo ng agham at matematika, mga insentibo sa mga guro na gaya ng grant para sa gradwadong pag-aaral, at pagbuo at paglalathala ng mga kailangang materyales panturo.

 

 

Wika ng Karunungan

 

Ang lahat ng mga nabanggit na gawain at proyekto ng KWF ay hindi lámang para sa pambansang kaisahan at kaunlaran. Higit pa. Sapagkat ang tugatog ng pagpapalaganap at pag-aangat sa “Dangal ng Filipino” ay ang pagkilála at paggálang dito bilang Wika ng Karunungan. Na maaari itong gamitin sa anumang uri ng edukasyon ng sinumang Filipino; na maaari itong kasangkapan ng bayan sa anumang uri ng diskurso at anumang uri ng usapin sa lahat ng dako ng bansa. Kailangang patunayan para sa lahat na: “Hindi Ingles lang ang wika ng karunungan” bukod pa sa pagtatanghal na “Hindi wika lang ng mangmang ang Filipino.”

 

Hindi naman bago, bagaman sistematiko, ang pamamaraang kinasangkapan ng KWF upang tupdin ang mga itinakdang misyon sa Medyo Matagalang Plano nitó. Nangunguna siyempre ang mga serye ng forum, konsultasyon, at seminar na naging daan upang sa isang bandá ay makakuha ng mga opinyon at mungkahi mula sa mga guro at alagad ng wika, at upang sa kabilâng bandá ay mapalaganap ang mga binagong tuntunin at patakarang pangwika. Kasáma ng ganitong mga pagtitipon ang taunang Kongreso sa Wika upang matalakay at mapag-usapan ng lahat ang mga pangunahing isyu, problema, at tungkulin para sa wikang Filipino. Ipinaplano ding mabuti kahit ang mga dáting pagdiriwang, gaya ng Araw ni Balagtas at Buwan ng Wika, upang magtanghal ng ibang karanasang edukasyonal at makaahon sa nakababagot na’t nakamihasnan.

 

Naging malaking tulong ang reorganisasyon ng hanay ng KWF upang maging epektibong makinaryang pangwika. Halimbawa, ang pagbuo sa SEN upang aktibong harapin ang networking. Agresibo ang SEN sa paghahanap ng panahon upang makapagsalita ang KWF sa radyo at telebisyon, bukod pa sa regular at buwanang Kapihan sa Wika upang kausapin ang mga miyembro ng mass media at makatulong ang mga ito sa pagbabalita ng mga aktibidad ng KWF.

 

Bahagi ng promosyong pangwika ang mga gawad at parangal. Sa ngayon, hinigpitan ng KWF ang pagbibigay ng dating parangal, gaya ng Dangal ng Wika at Dangal ni Balagtas, upang higit na maging prestihiyoso. Idinagdag naman ang gawad na gaya ng pambansang Gawad Ulirang Guro sa Filipino upang kilalánin ang pagpapakasakit ng mga guro sa Filipino. Nagiging paraan naman ang pagpilì ng mga Kampeon ng Wika sa pana-panahon at sa iba’t ibang larang at rehiyon upang lumaki ang hanay ng mga tagapagtaguyod ng Filipino. Napakalaki ng posibilidad ng bagong deklarang Buwan ng Pambansang Panitikan tungo sa higit na pag-akit ng madla sa halaga ng wika at panitikan ng Filipinas. Ang totoo, nakasalalay ang tagumpay ng mga misyon ng KWF sa wastong pagpapakilos ng mga kaalyadong tao, organisasyon, at institusyon.

 

Sa loob ng nakaraang dalawang taón, sinikap itaguyod ng KWF ang isang organisado at planadong pagkilos, at dahil organisado at planado ang pagkilos ay natupad nitó ang mga misyong hindi isinagawa ng mga nakaraang administrasyon. Ngunit napakaikli ng tatlong taón para matupad ang lahat. Kung sakali, nagsisimula pa lámang ngayon ang KWF at kailangan pa marahil ang isang bagong set ng pamunuan na magpapatuloy sa sinimulan ngayon upang maging kaganapan ang atas ng 1987 Konstitusyon. Gayunman, humaharap ang KWF sa 2016, sa ika-25 anibersaryo nitó, nang may matatag na paninindigan para sa Filipino bilang wika ng pinagsanib na pambansang Kaisahan, Kaunlaran, at Karunungan. Maipagmamalaki na ngayon ng sinumang na “Filipino ako, Filipino ang wika ko, Filipinas ang bansa ko.”

 

Salamat po inyong tulong at taguyod.

 

 

 

Ferndale Homes

28 Hulyo 2015

 

 

 

(Isang Ulat para sa Kongreso ng Pagplanong Wika, 5 Agosto 2015)

 

ni Virgilio S. Almario

 

 

NAPAKAHALAGA NG PAGPAPLANONG WIKA ngunit waring nawala ito sa isip ng nagdaang mga tagapamahala ng Surian ng Wikang Pambansa at hanggang Komisyon sa Wikang Filipino (KWF). Mahirap tuloy mabalikan ngayon kung ano ba ang direksiyong ninais abutin para sa Wikang Pambansa sa loob ng nakaraang mahigit 65 taon. Nang mabuo ang kasalukuyang Kalupunan ng mga Komisyoner ng KWF nitóng Marso 2013, naging unang hakbang namin ang pagtawag ng isang seminar upang konsultahin at ganyakin ang ilang pinilìng alagad ng wika sa pagbuo ng isang Medyo Matagalang Plano (Medium Term Plan) para sa wikang Filipino. Sagot ang plano sa mga lumitaw na analisis hinggil sa naging mabagal na pagsusúlong sa Filipino at sa mga posibleng gawin ng KWF upang mabisàng matupad ang atas ng 1987 Konstitusyon at ng Batas Republika Blg. 7104.

 

Sa patnubay ng bisyon na—Wikang Filipino: Wika ng Dangal at Kaunlaran—inihanda ng Kalupunan ang buong komisyon para sa tatlong taóng masugid na pagkilos upang pasiglahin ang pagtataguyod sa Wikang Pambansa at ibang wikang katutubo at makapagdulot ng pambansang patnubay sa wastong paggamit, pagtuturo, at pagpapahalaga sa Filipino.

 

Sa ilalim ng programang Súlong: Dangal ng Filipino, unang naganap ang reorganisasyon ng KWF. Binago ang komposisyon at tungkulin ng mga sangay upang umangkop sa mga bagong adhika sa Medyo Matagalang Plano. Nagkaroon ng bagong Sangay ng Edukasyon at Networking (SEN) at Sangay ng mga Literatura at Araling Kultural (SLAK) samantalang binigyan ng mga tiyak na gawain at proyekto ang Sangay ng Salita at Gramatika (SSG) at Sangay ng Salin (SS). Sinundan ito ng mga regular na pag-aaral at palihan upang mapataas ang antas ng kaalaman at kasanayan ng mga kawani. Nirebisa din ang organisasyon at programa ng mga sangay ng KWF sa mga rehiyon at lalawigan sa ilalim ng bagong pangalang Sentro ng Wika at Kultura (SWK). Bago matapos ang 2013, naaprobahan din ang bagong logo ng KWF upang maging sagisag ng nagbagong misyon ng komisyon para sa sarili at para sa Filipino.

 

Mula naman sa isang serye ng mga forum at konsultasyon ay nabuo ang Ortograpiyang Pambansa, na hindi nagluwat ay nadugtungan ng Manwal sa Masinop na Pagsulat. Natapos din ang pagrebisa sa Patnubay sa Korespondensiya Opisyal na siyang pangunahing instrumento para sa pagpapatupad ng Executive Order 335 ni Pangulong Corazon C. Aquino. Samantala, sinimulan ang publikasyon ng jornal na Pandiwa at lathalaang Aklat ng Bayan, na may kaukulang tulong mula sa National Commission for Culture and the Arts (NCCA), upang pasiglahin ang saliksik, pagsasalin, at paglalathala ng mga aklat na makapagpapalaganap ng bagong kaalaman at magtatanghal sa kapasidad ng Filipino bilang wikang modernisado at intelektuwalisado.

 

Pambansang Kaisahan

 

Ang mga aklat at manwal ang naging kasangkapan sa kampanyang Filipino: Wika ng Pagkakaisa para sa taóng 2014. Adhika ng KWF na maging sagisag ang wikang Filipino ng diwang maugnayin (inclusive) hinggil sa pangangalaga ng mga wika at kulturang katutubo samantalang pinauunlad ang Wikang Pambansa bílang modelo ng pagpapaunlad at pagkakaisa. Sa loob ng kampanyang ito isinagawa ang malawakang seminar hinggil sa Ortograpiyang Pambansa at Manwal sa Masinop na Pagsulat para sa mga guro at hinggil sa Patnubay sa Korespondensiya Opisyal para sa mga pinunò at empleado ng mga ahensiya ng pamahalaan. Naging pangunahing layunin sa mga seminar at workshop ang estandardisasyon o pagkakaisa sa anyo ng Filipino sa pagsulat. Ang layuning ito ay naging armonisasyon nang tumulong ang KWF sa pagsasaayos ng mga ortograpiya ng 19 sariling wika (mother tongues) sa programang MTB-MLE ng DepEd.

 

Inilunsad din ng KWF ang proyektong Atlas Filipinas na may dalawang sanga. Ang unang sanga ay nauukol sa pagbuo ng isang bagong mapa ng bansa na nagtataglay ng kaukulang pagbabago sa ispeling ng mga pook na katutubo ang pangalan alinsunod sa palabaybayang Filipino. Ikalawang sanga ang pagmamapa sa mga wika ng Filipinas, na isang saliksik hinggil sa tunay na bilang ng mga katutubong wika at sa sitwasyon ng mga komunidad na nagsasalita ng mga ito. Mahigpit na katulong ng KWF sa proyektong ito ang DILG at ang NCIP.

 

Kaugnay ng pangangalaga sa mga wikang katutubo ang idinaos na malaking Summit sa Wika ng Kapayapaan na dinaluhan ng mga lider ng umaabot sa 100 wikang lumad at pinagmulan ng kasalukuyang saliksik hinggil sa mga nanganganib na wika, simula sa wikang Agta. Itinataguyod din ng KWF ang mga taunang proyektong Ambagan at Sawikaan, bukod sa nagbibigay ng pondo para sa pagsasalin at paglilimbag ng mga bokabularyong sinulat sa panahon ng Español upang maging saligan sa mga manigong pagsusúlong ng mga wika ng Filipinas.

 

Itinuturing na makabuluhang aspekto ng wika ang paggamit nitó sa panitikan. Sa ngayon, binabalikat ng KWF ang pangangalaga sa mga wika at panitikang katutubo sa pamamagitan ng sumusunod: (1) kumperensiya ukol sa mga wika at panitikang rehiyonal, (2) antolohiya ng mga akdang pampanitikan sa katutubong wika na may katapat na salin sa Filipino, at (3) Timpalak Uswag Darepdep, isang kontest sa pagsulat ng tula at kuwento para sa mga kabataan at gamit ang kanilang katutubong wika. Sa kabilâng bandá, may kilos din ang KWF upang palusugin pa ang imahen ng pambansang panitikan. Isa rito ang Timpalak Salin (Na) na kontest sa pagsasalin at paglilimbag ng mga makasaysayang akda at dokumento.

 

 

Pambansang Kaunlaran

 

Nagpapatuloy ang kampanyang binuksan noong 2013 at 2014. Ngunit itinuon ng KWF ang kampanya sa Filipino: Wika ng Kaunlaran nitóng 2015. Kaugnay ng bagong diin, binago ang islogang Súlong: Dangal ng Filipino tungo sa Uswag: Dangal ng Filipino. Nangangahulugan ito ng pagpangitain sa isang pinalawak na saklaw ng paggamit sa wikang Filipino at ang pananalig na ang pag-unlad ng wikang Filipino ay kaagapay kung hindi man salamin ng pag-unlad ng Filipinas sa ekonomiya at ibang larangan. Binigyan ng bagong tuon ngayon ang saliksik pangkultura at pagsasalin, lalo na kaugnay ng higit na matalik na pakikiisa sa K–12 at sa implementasyon ng CHED Memo Blg. 20, s. 2013 hinggil sa paglikha ng walong bagong core courses sa kolehiyo.

 

Dalawang proyekto kaugnay ng saliksik pangkultura ang nasimulan nitóng 2015. Una, ang Gawad Julian Cruz Balmaseda na nagpaparangal sa pinakamahusay na tesis at disertasyon ng nakaraang taón at may tuon sa mga pag-aaral na nása ibang disiplina. Ikalawa, ang Lekturang Norberto Romualdez na may layuning makaipon ng mga bagong pagtingin at saliksik sa iba-ibang larang sa pamamagitan ng mga lektura ng mga pangunahing intelektuwal.

 

Kaugnay nitó ang bagong tuon ng pagsasalin. Idinagdag sa pagsasaling pampanitikan ang pagsasalin ng mga bantog na akdang banyaga, lalo na upang magamit sa pagtuturo ng panitikang pandaigdig. Nangampanya din sa mga embahada hinggil sa isang Programa ng Palitang Salin sa layuning maipakilála ang panitikan ng Filipinas sa ibang bansa samantalang ipinakikilála sa mga mambabasáng Filipino ang mga huwarang akdang banyaga. Pinatindi naman ang gawain ng Sangay ng Salin tungo sa pagsasaling teknikal. Bukod sa mga batas at regulasyong kailangang isa-Filipino, naghahanda ang sangay ng isang serye ng palihan para sa pagsasaling teknikal at tungo sa propesyonalisasyon ng hanay ng mga tagasalin.

 

Katulong ang WIKA, Inc., nagsagawa ang KWF ng isang konsultasyon hinggil sa kurikulum sa Filipino ng K–12. Ang resulta ng pagsusuri at mga rekomendasyon ay ipinadalá sa DepEd para sa kaukulang pagsasaalang-alang. Sinundan pa ito ng seminar-workshop hinggil sa reoryentasyong pampanitikan na isinagawa sa Luzon, Visayas, at Mindanao upang makabuo ng isang listahan ng mga akdang mairerekomendang gamitin para sa mga teksbuk sa panitikan ng mga paaralang elementarya at sekundarya. Isang workshop na rin ang naidaos sa Bacolod para sa mga guro at artist ng rehiyon upang matulungan siláng sumulat at gumuhit ng mga kuwentong pambatà.

 

Kaugnay ng pagtuturo sa batayang edukasyon, inaasahang matapos ang isang bagong Gramatikang Pambansa bago matapos ang 2015. Ipapanukala ng naturang aklat ang bagong pagtingin sa wikang Filipino bilang bahagi ng mga wikang katutubo. Ilulunsad din ang proyektong Pagtuturo ng Filipino bilang Ikalawang Wika upang higit na maging epektibo ang pagtuturo ng Filipino sa mga pook na di-Tagalog.

 

Pinakamabigat na misyon ngayon ang Pambansang Programa sa Intelektuwalisasyon ng Filipino (PPIF) na ipinanukala ng KWF para sa pakikipagtulungan ng CHED. Nagsimula ito sa inisyatiba ng KWF kasáma ang NCCA, na tumulong sa retooling ng mga guro sa Filipino na apektado ng CHED Memo Blg. 20, s. 2013.Sa naturang inisyatiba, pumili ng apat sa panukalang bagong core courses ang KWF, ipinagpagawa ng silabus at sangguniang aklat bawat isa, at upang mabigyan ng bagong kaalaman at kasanayan ang mga guro sa Filipino. Sa isang pulong sa pamunuan ng CHED, nagpahayag ng suporta ang CHED para sa isang organisadong pagpapasigla ng paggamit ng Filipino sa mga disiplina at kurso sa antas tersiyarya. Nagresulta ito sa panukalang PPIF na binubuo ng mga kurso, palihan, at seminar upang maituro ang paggamit ng Filipino lalo na sa pagtuturo ng agham at matematika, mga insentibo sa mga guro na gaya ng grant para sa gradwadong pag-aaral, at pagbuo at paglalathala ng mga kailangang materyales panturo.

 

 

Wika ng Karunungan

 

Ang lahat ng mga nabanggit na gawain at proyekto ng KWF ay hindi lámang para sa pambansang kaisahan at kaunlaran. Higit pa. Sapagkat ang tugatog ng pagpapalaganap at pag-aangat sa “Dangal ng Filipino” ay ang pagkilála at paggálang dito bilang Wika ng Karunungan. Na maaari itong gamitin sa anumang uri ng edukasyon ng sinumang Filipino; na maaari itong kasangkapan ng bayan sa anumang uri ng diskurso at anumang uri ng usapin sa lahat ng dako ng bansa. Kailangang patunayan para sa lahat na: “Hindi Ingles lang ang wika ng karunungan” bukod pa sa pagtatanghal na “Hindi wika lang ng mangmang ang Filipino.”

 

Hindi naman bago, bagaman sistematiko, ang pamamaraang kinasangkapan ng KWF upang tupdin ang mga itinakdang misyon sa Medyo Matagalang Plano nitó. Nangunguna siyempre ang mga serye ng forum, konsultasyon, at seminar na naging daan upang sa isang bandá ay makakuha ng mga opinyon at mungkahi mula sa mga guro at alagad ng wika, at upang sa kabilâng bandá ay mapalaganap ang mga binagong tuntunin at patakarang pangwika. Kasáma ng ganitong mga pagtitipon ang taunang Kongreso sa Wika upang matalakay at mapag-usapan ng lahat ang mga pangunahing isyu, problema, at tungkulin para sa wikang Filipino. Ipinaplano ding mabuti kahit ang mga dáting pagdiriwang, gaya ng Araw ni Balagtas at Buwan ng Wika, upang magtanghal ng ibang karanasang edukasyonal at makaahon sa nakababagot na’t nakamihasnan.

 

Naging malaking tulong ang reorganisasyon ng hanay ng KWF upang maging epektibong makinaryang pangwika. Halimbawa, ang pagbuo sa SEN upang aktibong harapin ang networking. Agresibo ang SEN sa paghahanap ng panahon upang makapagsalita ang KWF sa radyo at telebisyon, bukod pa sa regular at buwanang Kapihan sa Wika upang kausapin ang mga miyembro ng mass media at makatulong ang mga ito sa pagbabalita ng mga aktibidad ng KWF.

 

Bahagi ng promosyong pangwika ang mga gawad at parangal. Sa ngayon, hinigpitan ng KWF ang pagbibigay ng dating parangal, gaya ng Dangal ng Wika at Dangal ni Balagtas, upang higit na maging prestihiyoso. Idinagdag naman ang gawad na gaya ng pambansang Gawad Ulirang Guro sa Filipino upang kilalánin ang pagpapakasakit ng mga guro sa Filipino. Nagiging paraan naman ang pagpilì ng mga Kampeon ng Wika sa pana-panahon at sa iba’t ibang larang at rehiyon upang lumaki ang hanay ng mga tagapagtaguyod ng Filipino. Napakalaki ng posibilidad ng bagong deklarang Buwan ng Pambansang Panitikan tungo sa higit na pag-akit ng madla sa halaga ng wika at panitikan ng Filipinas. Ang totoo, nakasalalay ang tagumpay ng mga misyon ng KWF sa wastong pagpapakilos ng mga kaalyadong tao, organisasyon, at institusyon.

 

Sa loob ng nakaraang dalawang taón, sinikap itaguyod ng KWF ang isang organisado at planadong pagkilos, at dahil organisado at planado ang pagkilos ay natupad nitó ang mga misyong hindi isinagawa ng mga nakaraang administrasyon. Ngunit napakaikli ng tatlong taón para matupad ang lahat. Kung sakali, nagsisimula pa lámang ngayon ang KWF at kailangan pa marahil ang isang bagong set ng pamunuan na magpapatuloy sa sinimulan ngayon upang maging kaganapan ang atas ng 1987 Konstitusyon. Gayunman, humaharap ang KWF sa 2016, sa ika-25 anibersaryo nitó, nang may matatag na paninindigan para sa Filipino bilang wika ng pinagsanib na pambansang Kaisahan, Kaunlaran, at Karunungan. Maipagmamalaki na ngayon ng sinumang na “Filipino ako, Filipino ang wika ko, Filipinas ang bansa ko.”

 

Salamat po inyong tulong at taguyod.

 

 

 

Ferndale Homes

28 Hulyo 2015

 

 




NGAYON, NGAYONG UMAGA, NGAYONG GABI

KuloatKolorum-Logo

ni Virgilio S. Almario

NGAYON, NGAYONG UMAGA, NGAYONG GABI

NABASA KO SA balita ng ANC nitóng 24 Oktubre 2014: BANGKAY NI JENNIFER ILILIBING NGAYONG ARAW. Hindi ko na matandaan ang buong pangungusap. Ngunit dumikit sa isip ko ang “ngayong araw.” Bakit? Dahil madalas ko na itong mabása sa libro at marinig kahit sa mga titser ng Filipino.

 

Hindi naman maituturing na malî ang “ngayong araw.” Ngunit mallinaw ding literal na salin lang ito ng today or this day sa Ingles. Sa idyomatikong Tagalog, sasabihin lang ng matatandang Tagalog na “Ililibing ang bangkay ni Jennifer NGAYON.”  Hindi na kailangan ang “araw” kasunod ng “ngayon.” Bakit? Dahil ang “ngayon” ay sumasaklaw sa buong isang araw o 24 oras.

 

[Dapat lang muling linawin na ang sinaunang 24 oras ay siklo ng maghápong mula sa ikaanim ng umaga hanggang ikalima ng takipsilim at ng magdamag mula ikaanim ng gabi hanggang ikalima ng madaling-araw. Naiiba ito sa modernong pag-ooras na may AM na sumasaklaw sa ikaisa ng umaga hanggang 12 tanghali at may PM na sumasaklaw sa ikaisa ng hápon hanggang 12 ng hatinggabi.]

 

Kung nais maging tiyak ang pagbabalita, maaaring idagdag ang nakamihasnang paghahati sa araw sa “maghápon” at “magdamag.” Gayunman, higit pang tiyak at eksakto ang mga yugtong “umaga,” “tanghali,” “hápon,” at “gabi” na maaaring idugtong sa “ngayon.” Halimbawa, maaaring ibalita sana na “Bangkay ni Jennifer ililibing ngayong umaga.” O “ngayong hápon.” Depende sa totoong mangyayari at alinsunod sa pasiya ng pamilya ni Jennifer.

 

Huwag ding kalilimutan ang iba pang maliit na yugto sa isang araw, gaya ng “madaling-araw” at “bukang-liwayway” bago maganap ang umaga at ang “dapithápon” o “takipsilim” bago lumatag ang dilim ng gabi. Sa pagbabalita, may inihahatid na taká ang libing sa bukang-liwayway. Tandaan ang kamatayan nina Sisa at Elias. Samantala, laging dramatiko ang llibing sa takipsilim, lalo na sa pelikula ng mga sawing pagsinta. [Ngunit masdang mabuti ang ispeling ng mga ito. May gitling ang “madaling-araw” at “bukang-liwayway” at may paliwanag kung kailangang ipaliwanag. Sa kabilâng dako, ganap nang pinagdikit kayâ walang gitling ang “dapithápon” at “takipsilim.”]

 

Bilang pag-uulit, nais kong ipagpauna na ang lahat ng mababása ninyo dito ay sarili kong opinyon at hindi sa KWF, maliban kung isaad ko. Nakabukás din ako sa anumang nais itanong bukod sa nais ipanukala ng mambabása. Nais kong makipag-usap sa mga alagad ng wika.




KATUTUBO BA SA ATIN ANG CORAL REEF?

KuloatKolorum-Logo

ni Virgilio S. Almario

KATUTUBO BA SA ATIN ANG CORAL REEF?

 

NAPAKAHALAGA SA ATIN ng coral reef. Unang-una, ito ang pugad ng mga isda at lamang-dagat. Sa gayon, ang pangangalaga sa kalusugan nitó ay katumbas ng pag-iingat sa ating likás na yamang-dagat. Sapagkat may mga  coral reef sa nakapaligid na tubigan ng Filipinas, tiyak na kilalá ito sa sari-saring pangalan sa iba’t ibang katutubong wika natin.

 

 

 

Kayâ laking gúlat ko nang tanungin ang mahigit 4,000 titser ng Calabarzon sa isang kumperensiya sa Cavite kamakailan. Ano sa Tagalog ang coral reef? Matagal  na katahimikan. Pagkuwan, isang taga-Laguna ang nagtaas ng kamay. “Bahura,” sagot niya. Bakit “bahúra”? usisa ko. Hindi ba katutubo ang coral reef sa mga dagat sa paligid ng Calabarzon? [Ang “bahúra” ay mula sa Espanyol na bajura.] Bukod pa, isang malaking pagkakamali ito sa paggamit ng Espanyol. [Ang bajura ay Espanyol para sa malaking tumpok o isla ng buhangin sa dagat na kinasasadlakan ng barko kapag maalon ang dagat. Samantala, ang Espanyol sa tumpok ng korales ay arrecife.]

 

Sa matandang bokabularyo nina Noceda at Sanlucar, nakalista ang “bangkóta” bílang katumbas ng arrecife. Ngunit matandang Tagalog iyon. May gumagamit pa kayâ ng “bangkóta” sa mga mangingisda ngayon sa Quezon, Laguna, Batangas, o Cavite?

 

Sa UP Diksiyonaryong Filipino, pinilì ang “tangríb” ng mga Ilokano bílang pangunahing lahok para sa coral reef. Bukod sa “bangkóta,” may lahok at singkahulugan din mulang Hiligaynon—ang “págang.” Sa Cagayan de Oro, inulit ko ang itinanong ko sa mga titser ng Calabarzon. Isa sa mga titser ay Sebwano at isinagot ang Sebwanong “pásil.” Natuto ako ng isang bagong pangalan. Sa KWF, isinagot naman sa akin ni Sheilee Vega, isang taga-Albay, ang Bikol na “barawáng.” Nadagdagan ang aking karunungan.

 

Ano pa kayâ ang “tangríb” sa Waray, sa Ivatan, sa Tausug, sa Palawan, at sa mahigit sandaan pang wikang katutubo ng Filipinas?

 

Ang ginawa kong paghahanap ay dapat ipagpatuloy. Sa ganitong simpleng paraan ay napatutunayan natin kung katutubo o hindi ang isang bagay na mahalaga sa ating búhay. Sa ganitong paraan din ay higit nating nailalapit sa ating puso ang isang taal na yaman ng bansa, na hindi natin ganap na naisasaloob sa patuloy na pagtawag ditong coral reef o sa bulagsak na “bahúra.”

 

Bilang pag-uulit, nais kong ipagpauna na ang lahat ng mababása ninyo dito ay sarili kong opinyon at hindi sa KWF, maliban kung isaad ko. Nakabukás din ako sa anumang nais itanong bukod sa nais ipanukala ng mambabása. Nais kong makipag-usap sa mga alagad ng wika.




EDUKASYONG PANGKULTURA NG MARANGAL NA FILIPINO

(Panayam para sa Sawikaan, 25 Setyembre 2014)

ni Virgilio S. Almario

 

 

NARITO ANG ISANG paborito kong “Battle of the Brainless.”

 

Anawnser: Anong nag-uumpisa sa ”S” ang ating national flower?

(Beep) Kontestant A: Sunflower!

Anawnser: Mali. Dagdag na clue. Itinitinda ito sa kalye.

(Beep. Beep) Kontestant B: Stork!

Anawnser: Mali. Inuulit ko. National Flower. Pambansang Bulaklak.

Nag-uumpisa sa “S.” Itinitinda sa kalye.

(Beep. Beep) Kontestant B: Sitsarong Bulaklak.

Anawnser: Mali. Mali. Last clue. Nagtatapos ito sa letter “A.”

(Beep) Kontestant A: Sitsarong Bulaklak na may sukà.

 

Ginagawa nating katatawanan kahit ang ating sariling kahinaan. Bukod sa sampagita, tamaraw, at tinikling. Bukod kina Lapulapu, Rizal, Bonifacio, Marcelo H. del Pilar, at Mabini. Bukod sa Intramuros, Boracay, Banaue, Chocolate Hills. Bukod sa Katipunan, Republikang Malolos, Death March. Ano pa ang alam natin tungkol sa ating sariling kasaysayan at pambansang karanasan? Halimbawa, alam ba natin na “naga” ang orihinal na pangalan ng “narra”? Nasaan ba ang Pasong Tirad? Kung wala sa teksbuk, di na natin alam. Bukod pa, minememorya lang natin ang lahat. Hindi natin talaga inaalam para maging maging bahagi ng ating karunungan. Halimbawa, bakit ba may rice terraces ang mga Ifugaw? Ano ang silbi ng bakawan sa ating búhay?

 

Ito ang tinatawag na cultural literacy. Literasing pangkultura.

 

Napakababà ng ating pambansang literasing pangkultura. Bakit? Hindi kasi sapat ang pormal na pag-aaral tungkol sa bagay na ito. Kulang ang laman ng mga teksbuk. Kulang din sa kaalaman ang mismong mga guro ng agham panlipunan at ng Filipino. Paano natin aasahan ang mga guro sa panitikan na ni hindi nakababása ng kahit isang libro ng bagong tula ni Rio Alma? Paano natin paniniwalaan ang isang titser sa kasaysayan na ni hindi nakahipo ng history books nina Renato Constantino at O.D. Corpuz? Napakababà ng literasing pangkultura ng mga guro natin sa batayang edukasyon. At kahit siguro sa edukasyong tersiyari.

 

Dapat sanang tumulong sa atin ang radyo’t telebisyon. Ngunit ano bang programang edukasyonal ang mapapanood sa malalaking tsanel? Kulturang KKK. Ang hilig nating magmemorya ng Kakatwa, Katawa-tawa, at Kagila-gilalas. Manok na apat ang paa. Pamilyang unano. Birheng lumuluha ng itim na tubig. Mga madyikero. Parang karnabal ang laman ng ating diyaryo. Parang horror house naman ang mga hedlayn na krimen, hulidap, korupsiyon sa gobyerno. O parang Guinness World Record ang pinakamalaking buwaya, pinakamahabàng hotdog, pinakamalapad nabibingka.

 

Dapat sanang sagipin táyo mula sa kamangmangan ng ating gobyerno. Ngunit kasingmangmang din lámang natin ang ating mga pinunò’t politiko. Kung hindi nagnanakaw, higit na nais niláng hanguin táyo mula sa kahirapan. At paano? Sa pamamagitan ng edukasyon. Ngunit edukasyong madalîng pagkakitahan. Ngayon, ang tawag nila’y “edukasyong global.” Para daw maging “competitive” ang kasanayan natin sa world market. Ang ibig lang sabihin, para mas marami sa atin ang makapagtrabaho sa ibang bansa. Noon pa’y ito na ang itinuturo sa ating halaga ng edukasyon. Mag-aral para magtagumpay. Ang ibig sabihin ng “magtagumpay” ay yumaman. Iyon din ang layunin ng di-nakaapag-aral na magnanakaw at ng edukadong magnanakaw sa Customs, magnanakaw na pulis, magnanakaw sa batasan, palasyo, at hukuman.

 

Sapagkat diploma lang ang pangunahing layunin sa pag-aaral, parang pabrika ang ating mga kolehiyo’t unibersidad. Komersiyal. Umaabot sa dalawang libo ang mga paaralang tersiyari sa buong Filipinas. Sa China, 300 lang. Ilang mga imbentor, siyentista, inhinyero, at matitinik sa saliksik mayroon táyo? Sa tinatagal-tagal, wala pang sanlibo. Marami pa rito ang nása ibang bansa. Bakit táyo nagpapaaral ng mga kabataan para magtrabaho sa ibang bansa? Para magpadalá silá ng dolyar? Pero sino ang magpapahusay sa ating industriya kung ang mahuhusay nating edukado ay nása ibang bansa? Kahit tumaas ang ating remittances, may higit na pakinabang ang ating puhunan sa edukasyon kung narito’t ginagamit ng ating mga edukado ang talino para paunlarin ang kabuhayan ng bansa.

 

 

Kultura at Kasaysayang Filipino

 

EDUKASYONG PANGKULTURA ANG ang isang dakilang sagot sa ating pambansang suliranin. Kailangan natin ang higit na edukasyon hinggil sa ating sariling kultura’t kasaysayan upang higit nating makilála at mahalin ang ating sarili. Ang edukadong may ganap na kaalaman hinggil sa kultura at kasaysayan ng Filipinas at minamahal ang naturang kaalaman ang tatawagin kong “Si Marangal na Filipino.”

 

Si Marangal na Filipino ay “Filipino” sa isip at diwa. Hindi siya nag-iisip bilang Kristiyano o Muslim, o NPA o MILF, o Sebwano o Ilokano, o Aquino o Marcos, o Ateneo o De La Salle. Higit na iniisip niya ang kaligtasan at kapakanan ng Filipinas. Hindi ang interes lámang ng pamilya o ng partido. “Filipino” siya sapagkat nakalaya ang kaniyang kamulatan at kalooban mula sa mga prehuwisyo at makikitid na hálagáhang ikinakalat ng mass media, politika, at maski na ng relihiyon.

 

Sapagkat ipinagpaparangalan ni Marangal na Filipino ang pagiging “Filipino,” malaki ang posibilidad na magsisikap siyang maging “Marangal.” Hindi lámang niya iiwasan ang lahat ng uri ng korupsiyon. Mag-iisip siyang ibahagi ang talino’t kasanayan sa kaniyang bayan. Alam niya, higit na maipagpaparangalan niya ang Filipinas kung mahahango ito sa kinasadlakang kumunoy ng karalitaan. Hindi niya pagsasamantalahan ang kamangmangan ng mga kababayan. Hindi rin niya tatakasan ang sawing kapalaran.

 

Sasabihin ninyo, nangangarap na naman si Almario.

 

Ngunit noon pa natin nakikita ang pangangailangan para sa isang edukasyong mapagpalaya. Para makalaya tayo mula sa mga kuko ng Amerikanisasyon, mula sa piring ng sinasabi ni Rizal na Oskurantismo. Para makalaya táyo mula sa makasarili kundi man konserbatibong hálagáhan.

 

Ngunit ano ang sagot natin laban sa naturang pambansang kahinaan? Dinagdagan natin ang subject sa values education. Naglista táyo ng mga hálagáhang madalas ay tila duplikado lámang ng mga birtud ng isang Kristiyano o ng isang mabuting Boy Scout o Girl Scout. Hindi natin itinuturo kung ano ang mabuting “Filipino.” Sa ating pagtuturo, ang “Filipino” ay masunuring Kristiyano o Boy Scout o Girl Scout, at hindi kailanman “Filipino.” Kayâ, hindi sibika ang remedyo. Kailangan lang dagdagan ang mga leksiyon hinggil sa mga bagay na maipagpaparangalan natin at maipagmamalaki bílang Filipino. Para makilála natin ang sarili bílang “Filipino.” Para buong katapatang maipahayag natin ang islogan ni Gob. Vi na “Filipino ako, Filipino ang wika ko, Filipinas ang bayan ko.”

 

Kung ano-ano ang isinisermon natin sa mga kabataan. Kayâ silá lalong nalilito. Ang kailangan natin ay mga edukadong si Marangal na Filipino. Tandaan ang unang-unang pangaral ni Emilio Jacinto sa mga Katipunero noon, “Ang kabuhayang hindi ginugugol sa isang malaki at banal na kadahilanan ay kahoy na walang lilim kundi man damong makamandag.”  At ano ang pinakamalaki at pinakabanal na kadahilanan noon para sa mga Katipunero?? Pag-ibig sa bayan. Palagay ko, iyon pa rin ang pinakamalaki at pinakabanal na tungkulin natin ngayon. Iyon ang pagiging “Filipino” ni Marangal na Filipino. Kasunod na niyan si Filipinong Makatarungan, Makatao, Makalikasan, Matulungin, May Sariling Sikap, Disiplinado, atbp.

 

 

 

Ferndale Homes

20 Setyembre 2014

 

 




MAY BUNDOK DITO SI CLEOPATRA

KuloatKolorum-Logo

ni Virgilio S. Almario

MAY BUNDOK DITO SI CLEOPATRA

ALAM BA NINYO na may tinatawag na Mount Cleopatra sa Filipinas? Nagulat din ako nang mabása sa diyaryo na isa sa pinakamataas na bundok natin ay ipinangalan na bantog at kontrobersiyal na Reyna ng Ehipto. Sino kayâ ang nagpangalan?

 

Ngunit ang higit na interesante ay ang balita na ang Mount Cleopatra ay tahanan para sa isang mayamang ekosistema—mula sa mayabong na kagubatan, dalisay na tubigan, at hanggang sa mga ilahas na hayop at halaman. Dahil nanganganib na maglaho, ang kaligiran nitóng umaabot sa 30,000 ektarya ay idineklarang protektadong pook. Umakit din ito ng mga pandaigdigang komunidad para sa preserbasyon at sa pangunguna ng Rainforest Trust ay nagtitipon ng pondo para mapangalaang ang bundok.

 

Ngayon pa lang, may natipon nang $203,950 donasyon ang Rainforest Trust at may mga biyolohistang nagsasaliksik sa mga di-karaniwang nilikhang matatagpuan sa Mount Cleopatra. May ulat na nakatagpo na ng ispesi ng Palawan toadlet na inakalang naglaho na. Kasáma sa mga hayop na dito lámang matatagpuan ang Palawan birdwing, isa sa pinakamalaking paruparo sa mundo at may pakpak na 20.32 sentimetro ang lapad. Nakatagpo na rin dito ng Palawan bearcat, Palawan peacock pheasant, Palawan flying squirrel, at marami pa.

 

Siyanga palá, tahanan din ang bundok ng mga Batak, isang munting pangkating etniko na umaabot na lámang ang miyembro sa 200. Bahagi ng pangangalaga sa bundok ang pag-aalaga sa pangkating ito na nabubuhay sa pangangaso at pangunguha ng pagkaing-gubat.

 

Ngunit naisip ko, ano kayâ ang pangalan para sa mga Batak ng kanilang bundok? Ano rin kayâ ang orihinal na pangalan ng Palawan toadlet o ng Palawan birdwing? Marahil, higit nating pahahalagahang tunay na katutubo ang sinasabing 31 ispesi ng hayop na natagpuan kung tatawagin ang mga ito sa wikang Batak. Sa ngayon at dahil sa pangalang Ingles, parang mga hayop itong Amerikano at naligaw lámang sa Palawan.

 

Kahit nga ang Mount Cleopatra ay agad mong iisiping isang bundok sa Gitnang Silangan.

 

Bilang pag-uulit, nais kong ipagpauna na ang lahat ng mababása ninyo dito ay sarili kong opinyon at hindi sa KWF, maliban kung isaad ko. Nakabukás din ako sa anumang nais itanong bukod sa nais ipanukala ng mambabása. Nais kong makipag-usap sa mga alagad ng wika.

 




SEGURADO KA BA?

KuloatKolorum-Logo

ni Virgilio S. Almario

SEGURADO KA BA?

 

NABANGGIT NI Ambeth Ocampo sa isang kolum niya ang problema ng nagbagong kahulugan sa atin ng “sigúro” mula sa orihinal na seguro ng Espanyol. Maraming ganitong pangyayari sa mundo ng hiramang wika. Sa naturang kaso, ang bagong anyo sa ating wika ay halos kabaligtaran ang kahulugan ng hiniraman. Ang seguro sa Espanyol ay nangangahulugan ng (1) libre sa panganib o pinsala, (2) tiyak at walang duda, o (3) pirme o matatag. Ang ating “siguro” ay kabaligtaran ng kahulugang (2) at (3) ng salitang Espanyol. Ang ating “siguro” ay ekspresyon ng kawalang katiyakan sa pinag-uusapan.

 

Ngunit hindi naman natin kompletong iniwan ang orihinal na Espanyol. Ang totoo, may salita din táyong “segúro” at halos katumbas ng Espanyol na seguro. Kayâ ito ang tawag natin sa ahensiyang nagbebenta ng insurance. Ito rin ang ugat ng hiram na “seguridád”—mula sa paglalagay ng kandado laban sa magnanakaw, pag-upa ng bantay kung gabi, regular na pag-iinspeksiyon ng tulay, at pagbuo ng hukbong pangkaayusan.

 

Para sa atin ngayon, ito ang isang makabuluhang halimbawa hinggil sa maingat na paggamit ng E/I. Sa pamamagitan ng pagbago sa orihinal na E sa unang pantig ng seguro ay naging iba ang ibig sabihin ng may I na siguro. At kailangang-kailangan itong tandaan pag binigkas o lalo na’y isinulat ang “segurádo” sa kahulugang garantisado o tiyak na tiyak. Hindi ito puwedeng isulat na “sigurado” dahil lilitaw na nakaugat mula sa “siguro” ng kawalang katiyakan.

 

Siyempre, tututulan ang paglilinaw kong ito ng mga kaaway ng estandardisasyon. Igigiit niláng hindi kailangan ang ganoong paghihigpit. Ipipilit niláng natural naman ang pagpapalit ng E at nagiging I. Na totoo namang malimit mangyari. Ngunit noon pang 1610 ay ipinayo na ni Tomas Pinpin na kailangang matuto ng wastong pagbigkas sa E at I. Tatlo lang kasi ang patinig ng ating mga ninuno at kayâ nagkakapalitan ang E/I at O/U. Pero dapat daw madisiplina ang ating dila, lalo na sa pag-aaral ng wikang Espanyol. May mga salita na nag-iiba ang kahulugan kapag napalitan ang E ng I (at ang O ng U). Halimbawa, iba ang péna (parusa) sa pína (dulo o gilid), iba ang mésa sa mísa.

 

Ngayon, segurado ka ba sa E at I mo? Praktis lang ang kailangan, kaibigan.

 

Bilang pag-uulit, nais kong ipagpauna na ang lahat ng mababása ninyo dito ay sarili kong opinyon at hindi sa KWF, maliban kung isaad ko. Nakabukás din ako sa anumang nais itanong bukod sa nais ipanukala ng mambabása. Nais kong makipag-usap sa mga alagad ng wika.